خانه / مقالات / صنعت نشر کتاب در آسیا

صنعت نشر کتاب در آسیا

صنعت نشر کتاب در آسیا

قسمت اول  

پیشرفت های اقتصادی معجزه آسا در آسیا از جنگ جهانی دوم به بعد، باعث گردیده تا بسیاری از کشورهای در حال توسعه از حوزه این کشورها پارا فراتر نهاده و در گروه کشورهای توسعه یافته جای گیرند. در این میان ژاپن از نمونه های بارز است. اما بنا به گزارش رقابت جهانی (Word competitiveness Report) که در مجله مطالعات اقتصادی خاور دور (Far Eastern Economic Review) به چاپ رسید، در سال ۱۹۹۰ هنگ کنگ، کره جنوبی و سنگاپور از نظر کیفیت زندگی بر مبنای تولید واقعی ناخالص ملی امید به زندگی سواد بزرگسالان و سالهای تحصیل با ژاپن همتراز بوده اند. آینده این کشورها بهتر از این نیز خواهد شد. تایوان در دهه ۹۰ در مقایسه با اسپانیا، ژاپن، ایالات متحده و آلمان، از ذخایر مالی بالاتری برخوردار بود. همچنین چین در مقایسه با انگلیس (بدون در نظر داشتن ذخایر طلا) و سنگاپور در مقایسه با ایتالیا، فرانسه و سوئیس، از ذخایر مالی بیشتری برخوردار بودند.
asia1با اینحال، صنعت نشر در خارج از ژاپن و در هر یک از کشورهای آسیایی، در مقایسه با سایر صنایع، از رشد بسیار کمی برخوردار بوده است. صنعت نشر ژاپن در منطقه آسیا به مراتب نسبت به سایر کشورها از وضعیت بهتری برخوردار بوده است و بسیاری از ناشران، بیش از ۱۰ درصد ازسود حاصله را از ترجمه کتب خارجی تحصیل کرده اند. کره جنوبی، در مقایسه با ژاپن در زمینه توسعه صنعت نشر، از رشد کمتری برخوردار بوده است. بگونه ای که در سال ۱۹۸۸ تعداد روزنامه ها به ازای هر ۱۰۰۰ نفر در کره جنوبی کمتر از نصف تعداد آن در ژاپن بود. در تایوان تعداد روزنامه ها از این نیز کمتر بود. در این سال، تعداد روزنامه ها بصورت سرانه، در هنگ کنگ دوبرابر سنگاپور بود. گرچه هر دو نسبت به کره جنوبی روزنامه های بیشتری داشتند. تعداد روزنامه های منتشره در تایلند یک دوم تعداد روزنامه هایی بود که در مالزی به چاپ می رسید و بالاخره اینکه در این زمان در اندونزی تنها ۲۱ روزنامه وجود داشت.
عامل این تفاوت های قابل ملاحظه و فاحش در میان صنایع نشر این کشورها چیست؟ بدون شک آزادیهای سیاسی، مهارتهای چاپ، دسترسی به فن آوری های بین المللی، سلامت اقتصادی، تشویق های دولتی، حمایت از کپی رایت و مصونیت از هرگونه آلودگی، از جمله عواملی اند که در ایجاد این تفاوتها، نقشی قابل ملاحظه ایفا می کنند.
اما چگونگی دستیابی به فرمولی مناسب از راه ترکیب این عوامل مساله ای است که همچنان در میان آندسته از افرادی که خواهان توسعه و ارتقای صنعت نشر در آسیا هستند، مورد بحث است. براساس گزارش رقابت جهانی سنگاپور در مقایسه با سایر کشورهای آسیایی از هرگونه ارتشا و فساد مصون می باشد. اما روزنامه نگاران این کشورها همچنان از اعمال کنترلهای مخفی مطبوعاتی، شکوه دارند. شایان ذکر است که تعداد روزنامه های منتشره در سنگاپور یک دوم آن چیزی است که در هنگ کنگ به چاپ می رسد. فساد در کشور هند در مقایسه با مالزی بسیار بیشتر و شایعتر است. با اینحال صنعت نشر هند برحسب تعداد کتب مورد مطالعه و نیز از نظر تشویق و ترغیب نویسندگان محلی، از وضعیت بهتری برخوردار می باشد.
عوامل تاثیر گذار
شهر شانگهای که مرکز تجارت و نشر بین المللی آسیا پیش از جنگ جهانی دوم بود، با ظهور چین کمونیست، بسرعت شهرت و آوازه خویش را از دست داد. بسیاری از چاپخانه داران و ناشران شانگهای، این شهر را ترک گفتند تا فعالیتهای خود را مجددا در نقاط دیگر آسیا از سر بگیرند. اغلب آنها به تایوان، هنک کنگ و سنگاپور برخی به اندونزی و تایلند و عده ای نیز به کشورهای دوردستی چون ایالات متحده، بریتانیا، کانادا و استرالیا عزیمت کردند. گرچه آنان اولین جماعت مهاجر چینی بشمار نمی آمدند ولی بدلیل مهارت هایشان در حرفه چاپ و نشر کتاب، پیشرفته ترین مهاجران چینی بودند. آنها در این مهاجرت، عمده ترین داشته های فرهنگ چینی در طول قرون متمادی، یعنی نوعی احترام کنفوسیوسی نسبت به علم و واژگان چاپی را نیز با خود بهمراه داشتند.
چین، اولین کلمات چاپی بر روی کاغذ را به منصه ظهور رسانید. کره جنوبی نیز ادعا می کند که نوآوری حروف چینی متحرک، متعلق به این کشور است و کتب صحافی شده در آسیا مدتها پیش از شهور آنها در گوتنبرگ، وجود داشته اند. مهارت های چینیان در صنعت چاپ، در قرن هشتم در ژاپن نیز ریشه گرفت. بسیاری چاپچیان و ناشران کشورهای تایلند، اندونزی، فیلیپین، ویتنام و مالزی، اصل و نسب چینی دارند هرچند که صدها سال است اینان از سرزمین چین بدور بوده اند و اکنون با زبان و فرهنگ محلی این کشورها خو گرفته اند. بعد از جنگ جهانی دوم عاملی دیگر نیز به بازسازی صحنه نشر آسیا از ویرانه های اقتصادی کمک نمود. این عامل، از غرب ناشی می شد. قبل از جنگ نیز استعمارگران اروپایی، آموزش و تحصیل را تشویق وترویج می نمودند. اما در جهت تشویق چاپ و نشر محلی، که پس از جنگ جهانی دوم شدت یافت تلاش چندانی از سوی آنان صورت نپذیرفت. در دوران پس از جنگ یک آسیای مستقل بوجود آمد. اگرچه نبردو ستیز برای بدست آوردن قلمرو بیشتر بلافاصله بین کاپیتالیسم و کمونیسم از سرگرفته شد اما این نبرد تا حدودی نیز نبرد مابین گفتار و مکتوب و زبان رایج در منطقه بود. زبان انگلیسی که تمام جنبه های منفی استیلای استعماری را در بر می گرفت راه را برای ورود تکنولوژی و ثروت غرب گشود. آیا باید زبان کشور خود را به کودکان آموخت یا زبان رونق اقتصادی را در این راستا هر کشوری خود باید مسیر خویش را بر می گزید. مفاهیم کاپیتالیسم و اقتصاد ازاد، بطور قابل ملاحظه ای توسط فاتحان غربی ترویج یافت تا اولا به کشورهای این منطقه کمک نماید تا استقلال خود را مجددا بازیابند ثانیا باعث ایجاد بازارهای حدید برای کالاهای غربی گردد، و ثالثا، موجب ایجاد ائتلاف هایی در برابر تهدید نفوذ کمونیسم شود. در این راستا حرفه نشر نیز بسرعت به ابزاری سیاسی بدل گشت. برنامه آموزشی غربی، از ژاپن گرفته تا برمه، چاپ و نشر کتب، هم برای بزرگسالان و هم برای دانش آموزان را بهمراه داشت. بعد از جنگ جهانی دوم در اغلب کشورهای آسیایی، کودکان در کلاسهای درس خویش برنامه های آموزشی جدیدی را تجربه کردند. کتب آموزشی در کشورهایی که هم اکنون جزو کشورهای توسعه یافته اند بطور قابل ملاحظه ای از مدل غربی تبعیت نمودند.
آندسته از کشورهایی که بر کنترل دولت بر کتب درسی اصرار ورزیده و آموزش زبان انگلیسی را تحرم کرده بودند، هنوز از نظر اقتصادی از پیامدهای چنین سیاست هایی رنج می برند. بسیاری از کشورها به نامناسب بودن روشهای جاری در کشورهای خود پی برده و سیستم های آموزشی خود را در دریافت دیدگاه های بین المللی آزاد گذارده اند. در این میان حق جمهوری خلق چین نیز در حال تغییر نگرش خویش است.

asia3
در این دوران، ناشران آمریکایی کتب درسی مانند جان ویلی (John Wiley) سیمون اند شوستر (Simon & Schuster) آدیسون و سلی (Addison – Wesely) و مک گراوهیل (Mc Graw-Hill) در هر نقطه از خاور دور که با استقبال مواجه شدند شرکتهای موفقی را بنیان نهادند. آنها در واقع ادامه دهنده راه ناشران بریتانیایی از قبیل لانگمن (Longman) مک میلان (Macmillan) هینمن (Heinemann) و انتشارات دانشگاه آکسفورد (Oxford university press) بودند. این موسسات قبلا در مستعمرات سابق بریتانیا، شعبه هایی را تاسیس کرده و درصدد بودند تا توفق و برتری خود را در کشور جدید اسیایی، که نرخ رشد صادرات آنها سالانه ده درصد و تولید ناخالص ملی آنها بیش از پنج درصد بود حفظ نمایند. در حقیقت این دو ملت رقیب در صنعت چاپ (آمریکا و انگلیس)، در بسیاری از موارد دست به دست هم داده اند تا در برابر تهدید واقعی که همانا کمونیزم و کنترل دولت بر امور چاپ و نشر می باشد مبارزه کند. تقریبا هر فرد آسیایی که دارای تحصیلات دانشگاهی باشد کتب درسی غربی را بصورت اورژینال یا با استفاده از ویراستهای تکثیر شده بطور غیرمجاز، مطالعه کرده است. امروزه، صنعت نشر غرب در محافل روشنفکری جهان از جایگاه نامتناسبی برخوردار می باشد اما حرفه نشر در منطقه آسیا، منافع بسیار زیادی از وجود ناشران غربی تحصیل کرده است.
معمای سیاسی
در کشورهای تازه تاسیس تایوان، سنگاپور و کره جنوبی، ایده الهای اقتصاد ازاد بطور قابل ملاحظه ای با ارزش های مرسوم در خانواده آسیایی مطابقت دارد. مردم پس از تحمل حوادث و فقر دوران جنگ، هدف بسیار روشن داشتند: امنیت و سعادت خانواده، بوسیله خانواده. آنان کار و تلاش زیاد را راه منطقی دستیابی به این هدف می دانستند.
آنانیکه هراسی از کمونیسم نداشتند، همواره بدنبال ثبات سیاسی و آزادی اقتصادی بودند. هرجا که این اهداف تحقق پذیرفت، زندگی با سرعت هرچه تمامتر مراحل ترقی و پیشرفت را طی نمود. اینها ایده آلهایی بود که آسیایی ها در سر می پروراندند، نه آزادی سیاسی و آزادی بیان.
از اینرو، می توان چنین نتیجه گیری کرد که چاپ و نشر در آسیا، در بسیاری از موارد، از مدل غربی تبعیت نکرده است.حتی در ژاپن هم آزادی سیاسی و آزادی بیان، به موازات ثبات و توسعه اقتصادی، شکوفا نشده است. اگر چه دموکراسی در قالبهای مختلف، در ژاپن به چشم می خورد. اما وجود همنوایی فرهنگی در زندگی ژاپنیها باعث گردیده تا در این کشور، در مقایسه با غرب، سانسور کتب مبتذل، با شدت بیشتری صورت پذیرد.
نقش کپی رایت
در کشورهای پیشرفته آسیایی حق بحث و اظهار عقاید شخصی در پس آزادی داد و ستد تجاری قرار داشته است. با اینحال، این مساله هرگز در حد عوامل دیگری چون سلطه ناشران غربی و فقدان حمایت از قانون کپی رایت، مانع رشد صنعت نشر در این کشورها نبوده است.
آسیا بازار بسیار بزرگی برای کتب درسی و علمی، پزشکی و تخصصی بشمار می اید. شایان ذکر است که ناشران داخلی بسرعت در حال تثبیت جایگاه خویش هستند. بویژه در کشورهایی که به کپی رایت ارزش و بهای زیادی داده می شود. اگرچه سیستم های سیاسی منطقه بسیار متفاوتند، حمایت از کپی رایت در تمام موارد باعث ارتقای کیفی صنعت نشر داخلی گشته است.
حتی کشورهایی که در دهه های ۶۰ و ۷۰ از نظر اقتصادی به پیشرفتهای قابل ملاحظه ای نایل شدند، تا قبل از معرفی قوانین و مقررات کپی رایت، نتوانسته بودند در زمینه رشد و شکوفایی صنعت نشر، گام بردارند. در اکثر اوقات، این کشورها تحت فشارهای بیرونی از سوی شرکای تجاری خویش قرار داشته اند. از جمله این شرکای تجاری می توان به ایالات متحده، بریتانیا و اروپا اشاره نمود.
امروزه، جمهوی خلق چین در صنعت نشر به استقلال کامل دست یافته است وآن را مرهون آزادی های اقتصادی و حمایت از کپی رایت می داند. اگر چه سرکوبهای سیاسی همچنان به اشکال مختلف در آسیا ادامه دارد آنچه که ناشران را بیش از عوامل سیاسی فلج کرده است. فقدان فرصتهای تجاری (از جمله بواسطه عدم حمایت از کپی رایت) می باشد.
asia2ناشران غربی همواره با این انتقاد روبرو بوده اند (حتی از سوی سازمانهای برجسته ای چون یونسکو) که با حمایت از کپی رایت آثار خویش باعث گردیده اند دانشجویان ضعیف و فقیر کشورهای درحال توسعه نتوانند به کتب مورد نیازشان دسترسی پیدا کنند. با در نظر داشت تمام آنچه که در بالا بدان اشاره شد می توان چنین گفت که تنها کشورهایی می توانند نسبت به تاسیس صنایع نشر ماندگار در کشور خویش اقدام کنند که از چنین حقوقی حمایت نمایند. ایجاد یک بازار کتاب نیرومند و همچنین ایجاد زمینه ای پربار برای رشد نویسندگی در داخل کشورها، مستلزم حمایت جهانی از کپی رایت است.

صنعت نشر کتاب در آسیا قسمت اول   پیشرفت های اقتصادی معجزه آسا در آسیا از جنگ جهانی دوم به بعد، باعث گردیده تا بسیاری از کشورهای در حال توسعه از حوزه این کشورها پارا فراتر نهاده و در گروه کشورهای توسعه یافته جای گیرند. در این میان ژاپن از نمونه های بارز است. اما بنا به گزارش رقابت جهانی (Word competitiveness Report) که در مجله مطالعات اقتصادی خاور دور (Far Eastern Economic Review) به چاپ رسید، در سال 1990 هنگ کنگ، کره جنوبی و سنگاپور از نظر کیفیت زندگی بر مبنای تولید واقعی ناخالص ملی امید به…

نقد و بررسی

امتیاز کاربر: 4.63 ( 2 آراء)
0

درباره ی وحید