خانه / مقالات / شماره استاندارد بین المللی کتاب شابک

شماره استاندارد بین المللی کتاب شابک

شماره استاندارد بین المللی کتاب شابک

همه ‌شما با ISBN آشنا هستید و می دانید که ISBN شماره استاندارد بین المللی کتاب است که در پشت هر کتابی چاپ شده است. این کار در سال ۱۹۶۸ شروع شد و هدف از آن شناسایی کتاب و ناشر آن به جهانیان بود. چرا به ارقام احتیاج داریم؟ از مزایای این ارقام با شما صحبت می کنیم.
امروزه ISBN اساس هر کتاب را تشکیل می دهد و هیچ ناشری از آن بی نیاز نیست. شماره استاندارد بین المللی کتاب مثل شماره تلفن یا شماره پلاک یک اتومبیل است. شماره های تلفن افراد را به هم مرتبط می کند و شماره های ISBN ناشران و خوانندگان را به هم مرتبط می کند. ISBN فهرستی از کتاب های تجاری را در اختیار ما می گذارد. ما می دانیم که هر ساله بیشتر از ۳۰۰۰۰۰ عنوان جدید کتاب چاپ می شود و برای دسترسی به این اطلاعات با حجم زیاد فقط به یک دستگاه کامپیوتر نیاز داریم. کامپیوترها سریع هستند و نیاز به شماره دارند و ما از طریق ISBN این شماره ها را برای آنها می فرستیم و بهترین راه، کدبندی شماره ها است. مزیت دیگر ISBN این است که بوسیله آن، آمار و نمودار اطلاعات فروش را تهیه می کنیم، مثلا متوجه می شویم که کتابی خوب فروش رفته و به این وسیله می توانیم نیازهای خریدار را بفهمیم. ISBN مزایای دیگری نیز دارد، مثل مدیریت، برای مثال می دانیم که به هر نویسنده ای حق تألیف تعلق گرفته و هم چنین توزیع و سفارش کتاب ها آسانتر انجام می شود.

isbnاکنون می خواهیم در مورد ساختار ISBN صحبت کنیم، هر ISBN دارای ۱۰ رقم است اولین رقم شناسه آن کشور را مشخص می کند، دومی ناشر، سوم عنوان کتاب و آخرین رقم برای کنترل است. ۱۰ رقم خیلی ساده است ولی متأسفانه ناشران اشتباه می کنند و گاهی ۱۱ و گاهی ۹ رقم می نویسند، و گاهی استاندارد ISBN را رعایت نم کنند، گاهی نوشته می شود ISBN، گاهی شماره اشتباه نوشته می شود و کتاب اشتباهی به دست شما می رسد. هر تک نگاشتی باید تحت پوشش ISBN قرار بگیرد همین طور کتاب های سری و دوره ای و اگر به اشکال مختلف باشد به ISBN نیاز دارند، مانند سی دی ها و بعضی از انواع ویدئو کاست ها و دایره المعارف ها که چند جلدی هستند، نقشه های جغرافیایی، کتاب هایی که برای نابینایان است هم چنین دیسک های نرم، پایگاه داده ها و کتاب های اینترنتی و تمام نشرهای الکترونیک که هر یک ISBN های مختلف دارند. استفاده های دیگری هم دارد. مثلا برای ناشر خیلی مهم است که فهرست کتاب های موجود در انبار خود را داشته باشد. مهمترین چیزی که برای خواندن ISBN لازم است کدها هستند، که بر اساس کشورها ردیف بندی می شود. کتاب یک پدیده جهانی است و در تمام کشورها یافت می شود و برای همین جایی برای آن درست کرده ایم به نام سرزمین کتاب تا حالت جهانی پیدا کند. اگر بارکدی با ارقام ۸و۷و۹ شروع شود، نشان می دهد که در هند و جاهای دیگر نیست چون این رقم مربوط به سرزمین کتاب است. پنج رقم آخر ISBN بارکد است و با آن می توانیم طبقه بندی و قیمت کتاب را بخوانیم.

مدیریت ISBN:
مدیریت ISBN سه مرحله دارد: مرحله اول ناشر است، اگر ناشر ISBN را درست چاپ کند تمام افراد از این مزایا استفاده می کنند. مرحله دوم نمایندگی های ISBN در هر کشوری است، که سیستم کنترل می کنند و آن را راه اندازی می کنند، و در ایران خانه کتاب این کار را انجام می دهد. بخش بین المللی ISBN در برلین است، که کارهای بین المللی را انجام می دهد و این بخش برای نظارت بر تمام جهان تدارک دیده شده است. مهمترین بخش مؤسسه ، فهرست های آن است. این مؤسسه ۰۰۰/۷۰۰ ناشر را در سطح جهان زیر پوشش دارد و به شما کمک می کند با هر ناشری در سطح جهان ارتباط برقرار کنید، برای مثال اگر بخواهید با ناشری در روسیه یا کشورهای دیگر ارتباط برقرار کنید، پست الکترونیک و آدرس آن ناشر در فهرست ها وجود دارد و به راحتی می توان با آنها ارتباط برقرار کرد. گاهی زنجیرهای ISBN باعث درد سر می شود، چون گیج کننده و به شکل هرم است. اگر ناشران با ISBN همکاری کنند، دارای مزایای زیادی است. در مراکز نشر و چاپ خانه ها از مرحله‌اول نشر تا آخرین مرحله واز دست نوشته تا چاپ و تبلیغ و توزیع از ISBN   استفاده می شود، مثلا اگر می خواهید شاهنامه را در سطح دبستان یا سطوح دیگر جستجو کنید، لازم نیست که نام آن را جستجو کنید و کلمات را پیدا کنید، فقط همان ۱۰ رقم را چک می کنید و آن را پیدا می کنید و به این ترتیب در وقت شما صرفه جویی می شود و کمتر دچار اشتباه می شوید. نکته مهم دیگر بررسی مجدد استاندارد ISBN‌ است، به طوری که ظرفیت نشر الکترونیک را داشته باشد. ما می خواهیم ۱۰ رقم را به ۱۳ رقم برسانیم به خاطر این که نشر الکترونیکی در حال گسترش است و نیاز به ارقام بیشتری داریم و در آینده با کمبود رقم مواجه می شویم. این مساله را به طرق مختلف می توان حل کرد، مثلا از ۱۰ رقم به ۱۱ رقم برویم، اما بهتر است که ۱۳ رقم باشد. به خاطر بارکد باید ۱۳ رقم داشته باشیم. اکثر ناشرانISBN 13 رقمی را هم می شناسند، پس بهتر است، ISBN 13 رقمی را که می شناسند به کار ببریم. نکته مهم دیگر در مدیریت ISBN این است که به طور رایگان انجام می شود و حدود ۱۶۴ کشور عضو آن هستند به طور رایگان فراهم کردن ISBN برای این کشورها خیلی مشکل است.

ISBN برای استفاده ناشران رایگان است ولی برای راه اندازی چنین سیستمی دولت باید پول پرداخت کند و برای همین می خواهیم مبلغی را برای عضویت در ISBN در نظر بگیریم، و این به عهده نمایندگی هر کشوری است که مبلغی را به نمایندگی بین المللی بدهد تا این سیستم را راه اندازی کند. که بررسی مجدد آن در رم انجام می شود.

یکی از استاندارهای مهم دیگر ISSN است که نمایندگی آن در پاریس مستقر است که ناشران را تحت پوشش قرار می دهد. یکی دیگر از استانداردهای دیگر شماره استاندارد بین المللی شنیداری و دیداری است که برای فیلم به کار می رود، ISMN شماره بین المللی استاندارد موسیقی است و برای موسیقی چاپی به کار می رود. استاندارد دیگر BK است که برای شناخت محتوای کتاب است ولی زیاد موفق نبوده است. استاندارد دیگری که بسیار موفق بوده، Duo شناسنامه‌دیجیتالی است و به شناسایی موارد الکترونیکی می پردازد و برای شناسایی نشریات الکترونیکی به خصوص در قسمت On Line تدارک دیده شده است. استاندارد مهم دیگر ، استاندارد بین المللی اثر ISWC برای آثار موسیقیایی قابل لمس است و انتزاعی نیست، مثلا ممکن است، ۵۰۰۰ ضبط از انجام اپرای آیدا اثر جوزپ بردی انجام شده باشد، که تمام آنها شماره های استاندارد دارد، ولی آیدا چون یک اثر منحصر به فرد است، فقط یک شماره‌استاندارد دارد که مختص خودش است، چون فقط یک آیدا وجود دارد ولی آن ۵۰۰۰ ضبط، شماره های دیگری دارند. تمام این شماره های استاندارد شبکه ای را تشکیل می دهند که با هم دیگر ارتباط و در موارد مختلف کاربرد دارند. مثلا وارد یک کتاب فروشی می شوید و کتاب درسی زیست شناسی را می خواهید، ولی کتاب فروش می گوید: ندارد ولی اگر بخواهید، سفارش می دهیم و ساعت خاصی مثلا ۱۰ صبح مشخص می کند که در آن ساعت برای خرید کتاب برگردید. فروشنده در ساعت ۵ بعدازظهر توسط ISBN کتاب را پیدا می کند و عمده فروشی این ممکن است ۴۰۰۰۰۰ از آن را داشته باشد و عمده فروش دیگری ۵۰۰۰۰۰ جلد، وقتی به صورت الکترونیکی این کار را انجام می دهیم، اطلاعات فورا به انبار رجوع داده می شود و از میان چندمیلیون کتاب، آن کتاب انتخاب می شود. روی وسیله‌ حمل و نقل قرار می گیرد و کامپیوتر آدرس مشتری را روی جلد آن درج می کند و به طور اتوماتیک بسته بندی می شود و کامیون ها می آیند و در نهایت ساعت ۱ صبح وقتی کامیون ها پر شدند به سوی مقصد می روند. ممکن است مقصد آنها دور باشد ولی راننده ها کلید کتاب فروشی را دارند و چون ساعت ۴ صبح فروشنده خواب است، را ننده ها در را باز می کند و کتاب ها را می گذارند و فروشنده ساعت ۹ صبح به مغازه می آید و کتاب خریدار را ساعت ۱۰ به او تحویل می دهد. شاید این پروسه به نظر شما مثل یک قصه باشد، ولی قصه نیست، بلکه مدیریت صحیح است و کتاب فروشی ها از این سیستم اینترنتی استفاده می کنند.

سؤال: شماره استاندارد بین المللی کتاب مزایای بسیار زیادی دارد، آیا می توان رابطه ای بین ISBN و حق تالیف پیدا کرد.
جواب : ارتباط ISBN و حق تالیف مستقیم است و مزایای زیادی دارد مثلا پرداخت حق تألیف نویسنده و ناشر در بریتانیا توسط ISBN‌ انجام می شود، برای مثال مثلا می گویند فلان کتاب این قدر به فروش رفته و آمار میزان فروش کتاب در دست آنها است. در بعضی از کشورها حق قرض یا امانت ملی کتاب نیز وجود دارد.

سؤال: آیا رده دیویی و نگره ای که از اصول مربوط به کتابداری است در ISBN رعایت می شود، که در صورت رعایت برای کسانی که می خواهند در مورد موضوعات تخصصی مطالعه کنند راهکار بسیار مناسبی خواهد بود.

جواب: این سؤال جالبی است! ساختار دیویی انسجام مستقیم را در ISBN برقرار می کند مثلا اگر بخواهیم یک کتاب چاپی را الکترونیکی کنیم در این موارد دیویی و ISBN هر دو به کار می رود. حالا در مورد مثلا LC صحبت می کنیم: اگر می خواهیم به یک ساختار کتابخانه ای دسترسی پیدا کنیم ، مستقیما نمی توانیم بلکه باید بوسیله عامل دیگری این ارتباط را برقرار کنیم، مثلا ما یک ISBN داریم و می خواهیم شماره LC را پیدا کنیم، به برشور پایگاه داده ها توجه می کنیم که در آنجا LC وجود دارد و ISBN به آن نشر بخصوص مرتبط می شود و یک قسمت از آن LC را تشکیل می دهد.

شماره استاندارد بين المللي كتاب شابك همه ‌شما با ISBN آشنا هستيد و مي دانيد كه ISBN شماره استاندارد بين المللي كتاب است كه در پشت هر كتابي چاپ شده است. اين کار در سال 1968 شروع شد و هدف از آن شناسايی كتاب و ناشر آن به جهانيان بود. چرا به ارقام احتياج داريم؟ از مزاياي اين ارقام با شما صحبت مي كنیم. امروزه ISBN اساس هر كتاب را تشكيل می دهد و هيچ ناشری از آن بی نياز نيست. شماره استاندارد بين المللي كتاب مثل شماره تلفن يا شماره پلاك يك اتومبيل است. شماره های تلفن افراد را…

نقد و بررسی

امتیاز کاربر: اولین باشید !
0

درباره ی وحید